Les 3

t Gebruuk van aksenttaikens/trema

 

 

 

Regels: 

Wie bruken zo min meugelk lees/aksenttaikens op de letters.

Wie bruken ze allind om misverstanden te veurkommen.

Wie bruken ze om klanken van nkander te onderschaaiden.

 

Veurbeeld 1: t Klokje ston op toavel. 

As je dit lezen wait je op veurhaand nait of t n uurwaark of n borreltje is. In zo'n geval bruken we leestaikens.

In eerste instantsie spreken wie dizze Grunneger o-klank uut zo as bie t Nederlandse woord "bok". Op t Grunneger woord "klokje" (= borreltje) komt din gain leestaiken.

As wie n uurwaark bedoulen schrieven we "klòkje". d'Uutsproak is din noamelk aans.

 

Veurbeeld 2: Wilst mie dat ofpakken of mag k t holden?

In dizze zin staait twij moal t woord "of", woarvan ainmoal as veurvougsel (ofpakken).

Bie gain van baaident is hier n leestaiken neudzoakelk. Baaide klanken spreken veur ons Grunnegers veur zich. Woarom din "òfpakken" schrieven?

Paardielu schrieven "oafpakken". Mor das nait goud. De oa-klank spreek je noamelk aans uut. Denk mor aan woorden as:

Oafke, toal, roar, oal, stoan enz. 

Dus in t vervolg t veurvougsel "of" zunder taiken (accent-grave)! 

(In t buutswoordenboukje (soamensteld deur Siemon Reker) staait dit nog wel as "òf".)

 

Veurbeeld 3: De winst was groot.

Gaait t hier om geld of het ain n aibels groot verlangen? 

As je goud boerd hebben, dus ie hebben joen kaptoal vergroot, komt ter gain taiken op, dus "winst".

Hejje "heimwee" schrief je "wìnst".

 

Veurbeeld 4: Dat is n min mens (= ABG) (echter nou ook nog wel "mins"). (Dat is een slecht mens).

De "i-klank" in de woorden "min" en "mins" worden verschillend uutsproken. 

Bie t woord "min" klinkt t net as bie t Nederlandse woorde "in". Din schrieven we gain leestaiken. Dus gewoon "min".

Bie t woord "mins" klinkt de "i" langer. Wie schrieven dit woord din as "mìns", dus mit n ì . Is der gain misverstand meugelk, din schrief je mins zunder taiken.

In t ABG wordt t gewoon "mens"

 

Veurbeeld 5: k Heb mie stöt. k Vuil mie nou röt. 

In t Grunnegs bruken wie de umlaut op de letter o in woorden mit n zgn. eh.... klank bie zowel de lange as de körde klank. 

 

 

n Diktee Vertoal de Nederlandse woorden in t Grunnegs:
         
bord kind  mens einde
tent  afscheid  vrouwtjes varken stuk
afgeven  afslag pen stok
rat bril cent lot
rente burgemeester gek borst
Joen reaksies noar:

eltjedoddema@hetnet.nl